Emmen, 8 – 25 November
Language
Jeugd WK
Sponsors
Hotel Ten Cate
Hotel Ten Cate

De damkunst

Door Arne van Mourik

ammen is een spel voor twee spelers, van wie nul, één of twee computers. Wat is damkunst?
Menig damsporter zal kiezen voor ‘het strategisch overspelen van de opponent, met oogstrelend positiespel en eventueel een combinatie’.
  Grootmeesters werken aan een oeuvre vol parels van partijen. Kunst? Topsport met Federeriaanse franje? Dankzij analyse vooraf of naderhand ontdekte slagzetten en varianten, zijn dat staaltjes van creativiteit? Kunnen we zelfs de partijen van een computerprogramma artistiek vinden? Kunst roept altijd vragen op.
  Wat het rekentuig ontbeert is de gave vanuit het niets te kunnen componeren, na te denken over vorm en beweging. De mens kan dat al zolang het spel bestaat, de vroegst vastgelegde damcomposities zijn 16e-eeuws Spaans. Immateriële kunst welke menig instrument aftroeft in ouderdom. Maar of je nu in de trein zit, dan wel tijdens fietstochtpauzes het zakdambordje tevoorschijn haalt, voor leken blijft het moeilijk te bevatten dat je alléén kunt dammen. Zeg het maar: damspel is een bron waaruit je stellingen, damkunst, kunt putten zonder last te hebben van door tegenspelers gemaakte keuzes. De enige begrenzing vormen de bordranden, de spelregels en het spectrum van de esthetiek, hetgeen voor ieder mens anders uitpakt.

Gekko

Arne van Mourik    

Wit heeft veel meer materiaal, maar op elke ‘normale’ reactie gaat zwart combineren, dankzij diens vier dammen. Hoe wint wit toch?

Gekko’s staan bekend om hun vermogen om zich op allerlei oppervlakken te hechten, zelfs verticaal en ondersteboven op glas. In deze compositie springen de dammen als gekko’s tegen de linker muur.

De oplossing volgt!

  Onze algemene ontwikkeling mankeert het aan dit eenvoudige beetje kennis en dat is een raadsel van formaat. Jammer ook, want grotere bekendheid van damkunst zou de damsport vooruit helpen. Veel meer mensen zouden aan dammen proeven, wereldwijd. Het spel is universeel –niet per definitie aan cultuur gebonden– en aantrekkelijk voor hen die geen tijd of zin hebben in een tijdrovende sportieve krachtmeting en toch iets moois willen zien. In een boek of op het beeldscherm.
  Stel. Stel dat ik behalve geestelijk ook financieel multimiljonair was, hoe zou de wereld er dan uitzien? In de eerste plaats zou dammen binnen een mum van tijd uitgroeien tot een gewaardeerde, niet een zo miskende sport, met flinke geldprijzen (maar niet te), en die sport zou zó in beeld komen dat de kijker er nieuwsgierig naar wordt en blijft.
  Twee. In de actualiteit komen damsport en damkunst evenveel aan bod. We hebben namelijk een inhaalslag te maken: de problemisten zijn er in de hele vorige eeuw bekaaid vanaf gekomen. Hun creaties werden weliswaar over talloze damrubrieken en in grote getale (pro deo!) verspreid, maar waardering voor hun werk in de vorm van persoonlijke aandacht was er amper. Als biograaf kamp ik daardoor met een stevig gebrek aan vastgelegde en behouden informatie: een in aantal bescheiden groep kunstenaars is haar culturele betekenis onthouden. Gelukkig zijn er nog tamelijk veel kruimels te rapen.
  In elke kunst en sport is er de piramide. Naast een brede basis (schuivers en knutselaars) verschenen ook aan de damtop genieën. Maar waarom werden de sporters, superstrategen als Piet Roozenburg en Ton Sijbrands, eigenlijk wel bij de leek bekend, en de kunstenaars, dampoëten als Cornelis Blankenaar en Frans Hermelink, zoveel minder? Terwijl zij de schoonheid van het spel evengoed uitdragen, het als een even fijnbesnaard als swingend instrument tonen.
  Cultuur kan zich verspreiden. Columns en publicaties over problemisten zagen we tot voorkort veel te weinig. Nú zijn ze er wel, vanwege “weinig belangstelling” weggestopt in een tijdschrift met een evenredig klein lezerspubliek. En dat terwijl denkkunstenaars meer dan denksporters (behept immers met de onvermijdelijke last en lust van diepgaande analyse) het spel toegankelijk maken, gemakkelijker de relatie met muziek en abstracte beeldende kunst kunnen leggen dankzij vorm en beweging.
  Museale video-installaties kunnen een revolutie in gang zetten. Toeschouwers hoeven niet te puzzelen, ze zien de klassieke composities als visuele uitbeelding van een gerijpt spel. En doorgronden ze het niet meteen, dan kan een poos ervoor gaan zitten, als bij een schilderij, het wonder alsnog openbaren.
  De computer is weer het ultieme hulpje: spelen met snelheid en kleur, dat is het ding wel toevertrouwd. Laat het een visueel instrument zijn dat de weg opent naar onuitputtelijke associaties. Damspel, iets waar je meer van wilt weten, óók een kunstvorm met een eigen kunstgeschiedenis.
  Dit klinkt als dromen. Zonder dromen kom je nergens. En als ik naast mijn tweewieler op een bankje zit, in het bos of op de heide, en een voorbijganger iets op het dambord laat zien, dan denk ik dat dromen dichtbij visie staat. Het enige wat je dan nog nodig hebt is geld en vertrouwen.

Sponsors
VWS
Gemeente Emmen
Gemeente Midden-Drenthe
Provincie Drenthe